Küçükbaş Hayvanlarda Genel Boynuz Bilgileri

Birçok hayvan türünde olduğu gibi bazı koyun ırkları da boynuz taşır. Boynuzların verim üzerinde etkisi yoktur. Koyun ırkları boynuz bakımından ikiye ayrılabilir.Bunlar;

  • Boynuzsuz ırklar (Akkaraman , İlle De France)
  • Boynuzlu ırklar (Rambouillet, Dağlıç)
  • Bir çiftten daha fazla boynuza sahip ırklar ( Jacob , Churro )

Bunların hepsi birden tek bir ırkta toplanabilir ve boynuzsuz ırkların erkeklerinde ve boynuzlu ırkların dişilerinde zayıf boynuz bulunması normaldir. Texel ırkından bazı bireylerde olduğu gibi ortada işlevsiz tek boynuzda olabilir.

Hayvancılığın gün geçtikçe gelişerek her şeyin daha ayrıntılı incelendiği ve sektör haline gelmesiyle, dış görünüş verim kadar önemsenmez olmuştur. Verim kaybı yaratacak özellikler taşıyan hayvanları, bu özelliklerden arındırmak için uğraşılmaktadır. Boynuzlar büyükbaş ve küçükbaş hayvancılıkta istenmeyen uzantıdır. Koyunlarda bunun sebepleri şunlardır;

  • Sürüde boynuzlu ve boynuzsuz koyunların bir arada tutulmasıyla boynuzluların diğer hayvanları dövmesi
  • Boynuzlu koyun ve koçların boynuzsuzlara yem yedirmemesi
  • Boynuzların kapladığı alanlardan dolayı yemlik ihtiyacının artması
  • Boynuzlu hayvanların saldırgan tavır gösterdiğinde sahibine zarar vermesi
  • Hayvanların birbirini yaralayarak derinin değerini düşürmesi, yara enfeksiyonları ve kurtlanmaya sebep olması
  • Koçların kızgınlık gösteren koyunu kıskanıp diğer koyun ve kuzulara saldırması ve koyunların yavru atmasına sebep olması
  • Boynuzların çevrede bulunan ekipmanlara, ipliklere ,tellere, çan kayışlarına takılması
  • Boynuz kırılmaları sonucu oluşan enfeksiyonlar
  • Boynuzların aşırı spiral şekil alıp hayvanın baş kısmına ve kendisine batması

( Kaynak ( Credit ) : https://www.itv.com/ )

Boynuzlu sürüsü olan yetiştiriciler koç seçimi yaparken boynuz şekillerini de göz önünde bulundurmalıdır. Irk özelliği göstermesine bakarken bakması gereken bir diğer husus ise, boynuzun koç ve koyunun kendine saplanacak kadar dönmemesidir. Boynuzları saplanan ve saplanma riski olan hayvanlara hemen müdahale edilmeli boynuzları kesilmelidir. Boynuz saplanmaları konusunda çobanın sürekli sürüyü gözetlemesi ve risk taşıyanları bildirmesi gerekir.

Bu resimde, hayvanın sağ gözünün tarafındaki boynuz orantısız büyümüş, ve eğer kesilmeseydi enfeksiyon kapmasına, kör olmasına ve hatta ölümüne neden olabilirdi. ( Kaynak ( Credit ) : http://keepingthefarm.blogspot.com/ )

Boynuz saplanmalarının yoğunluğunu arttıran bir sebepte boynuzlu bir ırkın boynuzsuz bir ırkla melezlenmesidir. Bu durumda zayıf boynuzlu kuzular meydana gelir. Bazılarının boynuzları kısa ve spiral olur ve saplanmaya eğimlidir. Zayıf küçük köksüz boynuzlar ise kırılır ve kopar oluşan yara enfeksiyon riski taşır ve sinekler bu yaralara yumurtalarını bırakır. Bu tip durumların oluşmaması için erken müdahale edilmeli, sürü hep gözlem altında tutulmalı ve çoban deneyimli olmalıdır.

Örneğin yukarıdaki resimde, diğer hayvanların boynuzlarına göre, fotoğraftaki hayvanın boynuzları, hem kısa hem de şekilsiz olduğundan güçsüz/zayıf boynuza örnek verilebilir.

Boynuzları saplanan hayvanların damızlıkta kullanılmaması gerekir bu durum büyük sürülerde gözden kaçtığı zaman ölümle bile sonuçlanabilir. Tüm bu olumsuz sebepler boynuzsuz koyunların yönetiminin daha kolay olmasını ve daha tercih edilir olmasına sebep olmuştur .Koyunlarda boynuzsuzluk melezlemelerle sağlanabilir. Boynuz köreltme koyunculukta çok yaygın değildir fakat süt keçilerinde hem boynuzdan kurtulmak hemde süt ve et kalitesini düşüren teke kokusundan kurtulmak için uygulamaktadır. Keçilerde teke kokusu bezleri boynuz düğmelerinin altında ve birbirine daha yakındır boynuz köreltme işleminde koku bezleride köreltilir.

( Kaynak : http://saanen.gen.tr/ )

Erdoğan TANIŞ

UŞAK ÜNİVERSİTESİ, ZOOTEKNİ 4.SINIF ÖĞRENCİSİ

İNSTAGRAM : https://www.instagram.com/erdoganttanis/

NOT : Yazıyla ilgili bilgiler ve yazı sorumluluğu yazarın kendisine aittir.Resimlerin bazıları yazara ait, bazıları da aşağıda belirttiğimiz kaynaklardan alınmıştır.

GÖRSEL KAYNAKLAR :

Check Also

Transgenik Hayvan Teknolojisi

YAZAR : GÜLAN ATA ( Akdeniz Üniversitesi, Tarımsal Biyoteknoloji ) EDİTÖR : VEYSİ TOPKAÇ ( …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir